Česka verzeEnglish versionDie deutsche FassungWersja rosyjska [ru]

Kultura

ZOBACZ TAKŻE
O Muzeum
Historia Muzeum
Strona główna Muzeum
 >  Kultura > Muzeum Regionalne > O Muzeum > Historia odnalezienia Skarbu Średzkiego

            W upalną sobotę 8 czerwca 1985 roku, Andrzej Widurski, operator koparki podczas kopania fundamentów pod przyszłe budynki mieszkalne przy ul. Daszyńskiego 16, zahaczył łyżką koparki o gliniany średniowieczny dzban pełen srebrnych monet. Znalezisko zabezpieczone zostało przez miejscowych funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej. W dniu następnym powiadomiony o odkryciu dyrektor Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu zabrał znalezisko do Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu. Po przeprowadzeniu niezbędnych prac okazało się, że na odkryty skarb srebrnych monet składa się 3424 groszy praskich z pierwszej połowy XIV w. wybitych za panowania trzech królów czeskich. Czterdzieści pięć groszy praskich wybito za panowania Wacława II, (1300 1305}, 3373 za panowania Jana Luksemburskiego (1310 1346). Skarb uzupełniało sześć groszy miśnieńskich Fryderyka II (1338 1346). W Muzeum Archeologicznym we Wrocławiu skarb poddano konserwacji. Sklejono, w części rekonstruując, gliniany dzban, w którym przez ponad sześćset trzydzieści lat znajdowały się monety. Jest to dzban o pojemności dziewięciu litrów wysoki na 33 cm., szerokość dna 12,5cm., brzuśca 26 cm., wylewu 13 cm. Dzban, wraz ze stu monetami ze skarbu, prezentowany był w średzkim Muzeum od września 1985 r. do września 1986 r. na wystawie Archeologia, którą zorganizowano w związku z odkrytym skarbem. Miała on przybliżyć zwiedzającym, całość zagadnień związanych archeologią oraz z prawną ochroną stanowisk i znalezisk archeologicznych. W tym czasie w średzkim muzeum nie pracował żaden archeolog, dlatego autorkami tej wystawy były pracownice Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu Emilia Kosińska i Małgorzata Sroczyńska.

            Trzy lata później 24 maja 1988 roku, w równie upalny dzień, muzeum średzkie zostało poinformowane przez Milicję Obywatelską o odkryciu monet na placu budowy, przy tej samej ulicy Daszyńskiego 14, kilka metrów na zachód od miejsca znalezienia pierwszego skarbu. Przybyli pracownicy średzkiego muzeum we współpracy z funkcjonariuszem SB odzyskali od pracowników ok. 1200 srebrnych groszy praskich, identycznych z tymi odkrytymi 8 czerwca 1985 r. kilka metrów dalej. Jak się na miejscu okazało członkowie ekipy budowlanej natrafili na monety, gdy ręcznie pogłębiali pod ławę fundamentową już wcześniej wykopany dół pod przyszły budynek. Część fundamentów budynku była już wybudowana. Poza monetami srebrnymi odzyskano od robotników po dłuższych pertraktacjach, ale jeszcze tego samego 8 monet złotych, florenów pochodzących tak jak i grosze praskie, z pierwszej połowy XIV w. W wyniku przesiania piasku z dna wykopu znaleziono dodatkowo 46 groszy praskich. Robotnicy wraz ze wspomnianymi monetami przekazali również, niezwykle ważne fragmenty ceramicznego naczynia, jego dolną część, ze śladami zielonej patyny. Ślady patyny skłoniły oglądających do stwierdzenia, iż to właśnie w tym naczyniu przechowywane były srebrne grosze praskie Pracownik muzeum Wojciech Balcerzak w trakcie wykonywania dokumentacji min. zabezpieczył jeszcze jedno naczynie średniowieczne oraz inny materiał ceramiczny. Całość znaleziska zdeponowano protokolarnie w średzkim muzeum. Na podstawie zachowanych fragmentów dolnej części dzbana przyjęto założenie iż odkryty skarb mógł być przechowywany w identycznym naczyniu co pierwszy, a zatem mógł mieć porównywalną zawartość. Jako że wiedziano, iż w skarbie z 1985 r. było ponad trzy tysiące monet, dlatego zadano sobie pytanie, gdzie jest brakujących ponad dwa tysiące groszy praskich ?. Fakt, że odnaleziono jedynie dolną część naczynia, w którym przechowywano monety, oraz fakt że całość znaleziska znajdowała się w piasku na dnie wykopanego już wcześniej wykopu, pozwolił wysnuć wniosek, iż górna część garnka przeciętego łyżką koparki, z pozostałymi groszami praskimi znajduje się tam, gdzie wywieziono ziemię z tego wykopu. W tej sytuacji pozostało jedynie ustalić miejsce jej wywozu, co nie nastręczyło wielu trudności. Powiadomiony wcześniej Wojewódzki Konserwator Zabytków Archeologicznych we Wrocławiu, przejął 25 maja prowadzenie prac związanych z odkrytym skarbem. W wyniku podjętych przez niego poszukiwań na terenie, gdzie złożono wywiezioną z wykopu na ul. Daszyńskiego 14 ziemię, w dniach od 1 do 4 czerwca znaleziono wiele monet srebrnych. Do tego czasu nie odkryto żadnych elementów złotej biżuterii. Po przerwaniu prac poszukiwawczych przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Archeologicznych, w niedzielę 5 czerwca, wspomniane wysypisko przeszukali mieszkańcy Środy i prawdopodobnie to tego dnia elementy składające się na Skarb Średzki ujrzały światło dzienne. 7 czerwca zatrzymano pierwsze osoby, które usiłowały sprzedać monety i złoty pierścionek ze skarbu średzkiego. Na początku lipca Milicja Obywatelska odzyskała wiele elementów skarbu w wyniku rewizji w domach mieszkańców Środy. Istotną część skarbu odzyskano w wyniku działań Ministerstwa Kultury i Sztuki. W sierpniu ogłoszono abolicję dla tych wszystkich osób, które dobrowolnie oddadzą elementy skarbu. Obiecano im nagrodę równą trzykrotnej wartości złota wagi oddanych złotych elementów. Nagrody wypłacono. Z przerwami, aż do jesieni, trwały ponowne prace poszukiwawcze na terenie wysypiska prowadzone przez WOAK. Sposób w jaki odkryto Skarb Średzki, uniemożliwia jednoznaczną odpowiedź na pytanie, czy w jego skład wchodziły pierwotnie jeszcze jakieś inne elementy. W kwietniu 1989 r. otwarto w średzkim muzeum wystawę p.t. Średniowieczne skarby średzkie, a ich królewscy właściciele. Autorem scenariusza wystawy był Rainer Sachs. Była to pierwsza w takiej formie, prezentacja jego teorii o pochodzeniu i właścicielach skarbu średzkiego.
Do lipca 1995 roku trwały prace inwentaryzacyjne i badawcze nad skarbem prowadzone pod nadzorem Wawrzyńca Kopczyńskiego, Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu. W skład zespołu badawczego weszli Robert Pieńkowski, Jerzy Pietrusiński, Michał Sachanbiński, Krzysztof Wachowski, Jacek Witkowski. Wyniki pracy tego zespołu opublikowano w bogato ilustrowanej monografii skarbu Klejnoty Monarsze. Skarb ze Środy Śląskiej opublikowanej w 1996 r.

              Odzyskane elementy skarbu znajdowały się w różnym stanie. Jakość kruszcu z jakiego wykonano biżuterię powodowała, że ich powierzchnie zewnętrzne znajdowały się w dobrym stanie. Najgorsze były uszkodzenia mechaniczne, jakich poszczególne elementy skarbu doznały, jak należy przypuszczać, w trakcie wykopywania ich koparką z ziemi przy ulicy Daszyńskiego, oraz na wysypisku. Nie można też wykluczyć, że część z tych uszkodzeń powstała w momencie ich odnajdywania 5 czerwca 1988 r. Jedna z zausznic była pęknięta, korona pogięta, połamana, w częściach, niekompletna. Pierścionek przełamany, fibula pogięta. Skomplikowaną konserwacje skarbu wykonał w pracowni Muzeum Narodowego Krakowie Adam Bochnak. Brakujące elementy korony w tym dwa kompletne segmenty zostały całkowicie zrekonstruowane.

             Od momentu odkrycia skarbu zadawano sobie pytanie, które z polskich muzeów będzie jego właścicielem. Już w lutym 1989 roku pojawiły się pierwsze deklaracje władz przekazania skarbu do zbiorów średzkiego muzeum, po spełnieniu przez nie wymaganych warunków gwarantujących jego bezpieczeństwo. Niezwłocznie przystąpiono do prac nad wykonaniem odpowiednich zabezpieczeń. W 1996 r. zapadła ministerialna decyzja o przekazaniu Skarbu Średzkiego Muzeum Narodowemu we Wrocławiu. W myśl tej samej decyzji, po czasowym eksponowaniu skarbu w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, od października 1996 do czerwca 1997, został on przekazany na stałe jako trwały depozyt Muzeum Regionalnemu w Środzie Śląskiej we wrześniu 1997 r. Od 6 września 1997 roku Skarb Średzki eksponowany jest w naszym Muzeum. Wraz ze skarbem z 1988 r. na ekspozycji pokazano grosze praskie ze skarbu z 1995 r. będące własnością Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu. Rok później 15 września do ekspozycji tej, w osobnej gablocie, dołączono orzełka z korony oraz 51 groszy praskich przekazanych Muzeum Regionalnemu w Środzie Śląskiej przez Bank Zachodni we Wrocławiu. Bank kupił te elementy skarbu od prywatnej osoby, do której trafiły one w drodze rozliczeń z osobami trzecimi.

            Od 1997 r. skarb trzykrotnie eksponowany był poza siedzibą średzkiego muzeum. W 2001 roku od połowy kwietnia do połowy czerwca w Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie. W 2002 r w październiku i listopadzie w Muzeum Rzemiosł Artystycznych w Dreźnie, oraz w 2004 od marca do maja, w Valladolid w Hiszpanii na wystawie poświeconej panowaniu Izabeli Kastylijskiej.

                                                                                                                                                                                                                                   Ó Zbigniew Aleksy

Poleć znajomemu Wersja do wydruku