Česka verzeEnglish versionDie deutsche FassungWersja rosyjska [ru]

Turystyka, rekreacja

 >  Turystyka, rekreacja > Nasze atrakcje

Gmina Środa Śląska należy do obszaru o najstarszym osadnictwie na Śląsku. Współczesność przeplata się tutaj z 700-letnią tradycją. Dumą naszego regionu jest dziedzictwo historyczne, które szczególnie chcemy promować. Na specjalną uwagę zasługuje wrzecionowaty układ rynku z centralnym położeniem XV wiecznego ratusza, którego najbardziej reprezentacyjną częścią jest odrestaurowany późnogotycki profilowany szczyt z herbem miasta, zachowane fragmenty murów obronnych wzniesionych w XIII wieku okalające niegdyś całe miasto, a obecnie nadające Środzie Śląskiej niepowtarzalny charakter, dom w którym w czasie swojego pobytu w mieście zatrzymał się Napoleon Bonaparte. W naszym mieście warto również zapoznać się z architekturą świątyń – kościoła parafialnego pw. św. Andrzeja wzniesionego na przełomie XII i XIII wieku z dzwonnicą gotycką oraz kościoła pw. Najświętszej Marii, który jest pozostałością pochodzącego z XIII wieku leprozorium (szpitala dla trędowatych). Ciekawe zabytki sakralne można również zobaczyć w miejscowościach znajdujących się w niedalekim sąsiedztwie Środy Śląskiej min. Cesarzowice, Bukówek czy Szczepanów. Gmina Środa Śląska ma do zaoferowania turyście jednak nie tylko architekturę sakralną ale też świecką, którą tworzą dwory, pałace i założenia pałacowe w: Chwalimierzu, Gozdawie, Jastrzębcach, Juszczynie, Szczepanowie, Świętym i Wojczycach. Największa perłą Ziemi Średzkiej jest odkryty w 1988 roku Skarb Średzki – monarsze klejnoty koronne z okresu średniowiecza uznawany za jedno z najbardziej sensacyjnych znalezisk ubiegłego tysiąclecia. Skarb prezentowany jest w Muzeum Regionalnym w Środzie Śląskiej.

 

ZABYTKI SAKRALNE

 

1.       Kościół poewangelicki w Bukówku - neogotycki kościół poewangelicki z II połowy XIX w. murowany, tynkowany, jednonawowy, z pięciobocznym prezbiterium, z wieżą od południa kwadratową, przechodzącą w ostatniej kondygnacji w ośmiobok, Nie użytkowany od lat czterdziestych, obecnie użytkowany przez Dekanat w Malczycach.

                                                                                          

2.       Kościół filialny pod wezwaniem św. Jerzego w Bukówku - kościół wzmiankowany w 1282 r., obecny gotycki wzniesiony w początku XVI w., przebudowany w II połowie XIX w., remontowany w 1969 i 1986 r. We wnętrzu barokowy ołtarz z końca XVII w. z obrazem św. Jerzego i drewnianymi rzeźbami aniołów, renesansowa chrzcielnica z piaskowca z końca XVI w., gotycki portal zakrystii z początku XVI w.

                                                                                         

3.       Kościół filialny pod wezwaniem św. Marcina w Cesarzowicach - kościół gotycki z XVI-XVII w. z kamienia łamanego, orientowany, jednonawowy, z wyższym prostokątnym prezbiterium, z wieżą od zachodu. Wejście w wieży sklepione łukiem koszowym. Na wieży nieczynny zegar. We wnętrzu zachowane drewniane gotyckie piaskowcowe sakramentarium z chrzcielnicą i płytą nagrobną, drewniane drzwi oraz rzeźby św. Jadwigi oraz biskupa z monstrancją: barokowy krucyfiks i obrazy: Madonna, Ukrzyżowany i Chrystus w Ogrójcu.

                                                                                        

4.       Kościół parafialny pod wezwaniem Matki Bożej Wspomożenia Wiernych w Ciechowie - wzniesiony został (informacja wzmiankowa) w 1371 r. Obecny zbudowany został w 1555 r. przebudowany i powiększony od strony zach. w XVIII w. restaurowany w XIX w. W wyposażeniu: gotyckie z XV w. sakramentarium z piaskowca i rzeźby drewniane polichromowe Madonny z Dzieciątkiem i św. Anny Samotrzeciej, barokowe z XVIII w., rzeźba Madonny i św. Nepomucena – drewniane polichromowe stacje drogi krzyżowej, olejne na płótnie, krucyfiksy i żyrandol, rokokowy z XVIII w. ołtarz boczny, klasycystyczna z pocz. XIX w. chrzcielnica.

                                                                                        

5.       Kościół filialny pod wezwaniem św. Anny w Proszkowie - Kościół późnoromański, wzniesiony przed 1311 r. Przebudowany w  1698  r. restaurowany w 1824, 1961-64, 1986 r. Od pn. przy prezbiterium dobudowana zakrystia. Na ścianach wewnątrz dwie renesansowe płyty nagrobne dzieci rodziny von Sedanitz z 1621 i 1622 r. oraz epitafium piaskowcowe z 1575 r. ze sceną Wniebowstąpienia, barokowe obrazy z XVII i XVIII w. olejne na płótnie.

                                                                                     

6.       Kościół parafialny pod wezwaniem św. Szczepana w Szczepanowie - wzmiankowany w 1330 r. obecny późnogotycki budowany w 1571 r. orientowany, jednonawowy z węższym prezbiterium i kwadratową wieżą od zachodu. Murowany z kamienia, oskarpowany, tynkowany, nakryty dachami dwuspadowymi. Cztery portale z piaskowca: zewnętrzny pd. renesansowy z I poł. XVII w., zach. późnobarokowy z 3-ej ćw. XVIII w. zakrystii gotycki z pocz. XVI w. i kruchty późnorenesansowy z pocz. XVII w. Ołtarze główny św. Szczepana i boczne Matki Bożej i św. Antoniego z drewna polichromowego, barokowe z pocz. XVIII w., również barokowe są kazalnica, chrzcielnica piaskowcowa i drewniana, konfesjonał, ławki, krucyfiks oraz rzeźba św. Jana Nepomucena z drewna polichromowego.

                                                                                   

7.       Kościół pomocniczy pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa w Szczepanowie - kościół niegdyś ewangelicki, neogotycki z 1867 r., jednonawowy z transeptem, prezbiterium w formie pięciobocznej absydy i kwadratową wieżą czterokondygnacyjną , czwarta kondygnacja ośmioboczna. Murowany, wykładany czerwoną licówką z pasami poziomymi jasnymi, na kamiennym cokole, oskarpowany. W wejściu pd. w transepcie nad drzwiami płaskorzeźba Chrystusa Nauczającego. Na trzeciej kondygnacji wieży zegar, czwarta zwieńczona ostrymi szczytami rozdzielonymi kwadratowymi słupami wystającymi na dach. Wyposażanie wnętrza z XIX i XX w.

                                                                                        

8.       Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Świętem - wzmiankowany był w 1305 r. obecny barokowy zbudowany w 1739 r. restaurowany w 1896 i 1971-73 r. orientowany, jednonawowy, z węższym kwadratowym prezbiterium i wieżą częściowo wbudowaną od zachodu. Kościół wraz z dawnym cmentarzem otoczony jest kamiennym murem z bramą i furtą sklepionymi półkoliście ze skrzydłami półkoliście ze skrzydłami żelaznymi z dekoracjami giętymi.

                                                                                    

9.       Kościół parafialny pod wezwaniem św. Wawrzyńca we Wrocisławicach - kościół barokowy z 1615 r., wzniesiony prawdopodobnie na miejscu gotyckiego, przebudowany w II poł. XIX w., restaurowany w 1960-61 r. jednonawowy z wieżą od zachodu. Murowany z kamienia, tynkowany, wieża powyżej nawy drewniana, szalowana. Ołtarz główny barokowy z drewna polichromowego z obrazem olejnym na płótnie św. Wawrzyńca i rzeźbami dwu świętych z pocz. XVIII w. Również barokowe z XVIII w.: fragment ołtarza bocznego, ambona, chór muzyczny, prospekt organowy, balaski, konfesjonał i ławki drewniane oraz marmurowa chrzcielnica.

                                                                                    

10.    Kościół po wezwaniem św. Podwyższenia Krzyża w Środzie Śląskiej - W 1253 r. do Środy Śląskiej przybyli franciszkanie, którzy w południowo-wschodniej części miasta wybudowali drewniany klasztor i kościół pod wezwaniem św. Krzyża. Na przełomie XIV i XV w. powstał kościół murowany. W 1428 r. husyci poważnie uszkodzili kościół. W początkach XVI w. Franciszkanie opuszczają Środę Śląską, obiekt przejęło miasto organizując w nim szpital dla biednych. W końcu XVI w. Kościół prowizorycznie odbudowano dla ewangelików. Gruntowną odbudowę prowadzono dopiero w XVII w. Zachowały się gotyckie mury, kaplica przy wieży z XV w., bogaty portal z XV w. w wieży  i drugi skromniejszy od zachodu z tympanonem z lat trzydziestych XX w. Jest to dziś kościół trójnawowy ze sklepieniem krzyżowym i kolebkowym, o ostrołukowych neogotyckich oknach, ze strzelistą wieżą zwieńczoną iglicą i zegarem w górnej części. W wyposażeniu zachowała się drewniana gotycka grupa Ukrzyżowania, część maswerków w oknach i wsporników z XV w. barokowa drewniana Pieta z 1753 r., krucyfiks, ołtarz z 1751 r.

                                                                                     

11.    Kościół parafialny pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła w Środzie Śląskiej - Świątynia jest jedną z najstarszych budowli w mieście. Krzyżują się w nim trzy style architektoniczne: romański, gotycki i barokowy. Warte obejrzenia są ołtarz główny z XVIII w. , barokowa ambona z XVII w. oraz figurka Madonny Średzkiej z XV w. Początki kościoła św. Andrzeja sięgają XII w. Z pierwotnej dwunastowiecznej budowli zachowały się jedynie ściany zewnętrzne naw bocznych. W 1248 r. w czasie walk między synami Henryka Pobożnego kościół najprawdopodobniej spłonął wraz z ukrywającą się w nim grupą pięciuset mieszczan. Z końcem XIII w. odbudowano nawę główną, która w niezmienionym kształcie przetrwała do dziś.

                                                                                     

12.    Kościół parafialny pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny w Środzie Śląskiej, obecnie pomocniczy - ufundowany przez Henryka Brodatego, wzniesiony ok. 1220 r. w stylu romańskim. Wielokrotnie przebudowany w wiekach XVI – XVIII. Do dziś zachowały się cenne fragmenty: wnęki w północnej ścianie prezbiterium, absydy, bazy portalu. W 1620 r. podczas działań wojennych kościół wykorzystywano jako stajnie dla koni. W czasie gruntownego remontu otynkowano pierwotnie ceglane mury. Wiek XIX  przyniósł kolejne zmiany. Kościół ponownie służył jako garnizon wojskowy. Obecnie pełni swoje pierwotne funkcje i jest udostępniony dla zwiedzających.

                                                                                       

 

ZABYTKI ŚWIECKIE

 

1.    Ratusz - Obecnie jest siedzibą samorządu miejskiego, wzniesiony we wsch. części rynku (obecnie Plac Wolności). Istniejący dziś ratusz pochodzi z późnego średniowiecza, wzniesiony na miejscu wcześniejszego drewnianego. Prawdopodobnie na miejscu dzisiejszego, pochodzącego z XV wieku ratusza istniał wcześniejszy, z XIII w. Budynek został zbudowany na planie litery L, krótsze, północne skrzydło połączono z już istniejącą wieżą więzienną. W obu skrzydłach znajdowały się przejazdy, jeden z nich zachował się do dziś w niezmienionym kształcie. Najstarszym elementem jest wieża, niegdyś stanowiąca więzienie, zbudowana najprawdopodobniej w XIV w. Najstarsza wzmianka na jej temat pochodzi z 1466 r. i wiąże się ze straceniem burgrabiego Azenheimera. Obok najokazalszej, wyróżniającej się gotyckim sklepieniem sali rajców, w ratuszu znajdował się także sąd, waga miejska i szynk. Ze skromnego wystroju zewnętrznego do dziś zachowała się dekoracja szczytu południowego z odnowionymi wnękami okiennymi i piękną dekoracją malarską oraz krenelarz, najlepiej widoczny w skrzydle północnym.

2.    Dzwonnica przy kościele parafialnym pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny w Środzie Śląskiej - Dzwonnica gotycka zbudowana została przed rozpoczęciem budowy prezbiterium. Jest to graniastosłup dzielony gzymsami, zwieńczony attyką. U stóp wieży od placu  stoi barokowa kamienna figura św. Jana Nepomucena z 1728 r.

3.    Mury obronne w Środzie Śląskiej - Historia powstania murów obronnych sięga XIII w., kiedy to mieszczanie średzcy wystąpili do króla Karola Luksemburskiego o zezwolenie na budowę. Mury poprowadzono wzdłuż granic miasta i połączono je z (już dziś nie istniejącymi) zabudowaniami zamku kasztelańskiego. W kilkudziesięciometrowych odstępach wykonano półokrągłe i wieloboczne baszty. Do miasta prowadziły cztery bramy: Wrocławska, Świdnicka, Legnicka, oraz Rzeźnicza. Obwarowanie wymagały starannej opieki i regularnych napraw, dlatego każdy fragment pozostawał pod opieką poszczególnych cechów rzemieślniczych. Do dziś zachowało się ok.1700 m. murów.

ŁOWISKA

1.        Akwen miejski Kajaki Środa Śląska (4,5 ha): amur, karp, lin, płoć, szczupak, sum, okoń, karaś.

2.        Akwen w miejscowości Brodno (5 ha): ryba biała i drapieżna

3.        Rozlewisko Rzeki Jeziorki (5 ha): ryba biała i drapieżna

4.        Rzeka Odra z licznymi ostrogami i główkami rzecznymi (Rzeczyca – Lubiaków): ryba biała i drapieżna 

MYŚLISTWO

1.    Koło Łowieckie Daniel - Koło dzierżawi dwa obwody łowieckie nr 53 i 66 o łącznej powierzchni zbliżonej do 9500 ha w okolicach miasta Środa Śląska. Pierwszy z obwodów, licząc od strony Wrocławia, to obwód nr 66. Drugi z dzierżawionych przez Koło obwodów położony jest za Środą i oznaczony jest jako obwód 53. Obwód ten obramowują następujące miejscowości: Proszków, Kwietno, Lasowice, Mazurowice, Malczyce, Rzeczyca, Lipnica i Jastrzębce. Linią graniczną pomiędzy obwodami jest linia łącząca miejscowości: Proszków, Jastrzębce i Lipnicę. Obwód nr 66 liczy około 4200 ha, z czego niemal 4000 ha to użytki rolne, około 150 ha to niewielkie laski, reszta to cieki i stawki. Obwód ograniczają miejscowości: Proszków, Jastrzębce, Szczepanów, Święte, Jugowiec, Kryniczno, Chwalimierz, Ciechów i Ogrodnica. W obu obwodach bytuje zwierzyna typowa dla niezbyt bogatych łowisk: dzik, sarna, lis, kaczka, bażant, kuna, dzikie gołębie i coraz mniej liczne zające, piżmaki i kuropatwy. Sporadycznie spotykane są jelenie, czasami na polach siadają dzikie gęsi, niekiedy słyszy się chrapanie słonki. Coraz więcej w porównaniu ze stanem z lat 1980-1990 spotyka się też borsuków, norek amerykańskich, a nawet pojawiają się jenoty. Niekiedy, nad rzeką Średzianką obserwowane są ślady po bobrach. Jedynym zwierzęciem, który w ostatnich latach występuje w coraz większej ilości jest lis.

2.    Koło Łowieckie Cyranka - Koło dzierżawi dwa obwody łowieckie Pierwszy z obwodów nr 192 (stary numer - 75) obramowują następujące miejscowości: Piersno, Michałów, Bukówek, Ogrodnica, Ciechów, Chwalimierz, Jugowiec, Kryniczno, Gozdawa, Rakoszyce. Linią graniczną pomiędzy obwodami jest linia łącząca miejscowości: Piersno, Jenkowice, Rakoszyce. Drugi z obwodów nr 221 (76 – stary numer) obramowują miejscowości: Piersno, Jenkowice, Rakoszyce, Czechy, Jakubkowice, Siemidrożyce, Szymanowice, Piotrowice, Stróża Dolna, Paździorno, Ujów, Buków, Bogdanów, Mieczków i Samborz.  Łączna powierzchnia obudowy obwodów zbliżona jest do około 13 000 ha w okolicach miasta Środa Śląska. W obu obwodach bytuje zwierzyna typowa dla niezbyt bogatych łowisk: dzik, sarna, lis, kaczka, bażant, kuna, dzikie gołębie i coraz mniej liczne zające, piżmaki i kuropatwy. Sporadycznie spotykane są jelenie, dzikie gęsi. Spotyka się też borsuki, pojawiają się jenoty.

3.    Koło Łowieckie Odyniec - Koło dzierżawi dwa obwody łowieckie nr 55 i 77. Pierwszy z obwodów ma powierzchnię 5799 ha i wyznaczają go miejscowości: Miękinia, Wojnowice, Głoska, Mrozów i Lubiatów. Drugi o powierzchni 4110 ha wyznaczają: Bogdaszowice, Pełcznica, Rakoszyce, Piotrowice. W obu obwodach bytuje zwierzyna typowa dla niezbyt bogatych łowisk. W pierwszym: jeleń, dzik, sarna, zając, lis, bażant, kuropatwa, dzikie kaczki. W drugim: dzik, sarna, zając, lis, bażant, kuropatwa, dzikie kaczki.

 

STADNINY KONI

1.    Stadnina Koni Mioduszewskich "Ramides" (Chwalimierz) – Stadnina posiada 30 koni, zajmuje obszar 25 ha.  Czynna jest codziennie od godz. 10.00 do 20.00. Oferuje również noclegi oraz organizację wesel.

       

PAŁACE, PARKI 

1.       Zespół folwarczny (dom rządcy, zespół budynków stajni) w Chwalimierzu - Zespół folwarczny z przełomu XIX/XX w. Dom zarządcy jednopiętrowy, murowany, tynkowany, z ryzalitem niesymetrycznym z dachem naczółkowym. Przed domem na skwerze znajdowała się fontanna, z której obecnie zrobiono kwietnik. Wokół dziedzińca budynki gospodarcze: trzy obory, kuźnia i stodoła.

2.       Pałac w Judowcu - Pałac znajduje się w zachodniej części wsi. Pochodzi z II połowy XIII w. przebudowany w XIX i XX w. jednopiętrowy, podpiwniczony, murowany, tynkowany, dach czterospadowy. Od północy weranda, a nad nią balkon wsparty na kolumnach. Na zachód od pałacu rozciąga się park o powierzchni 4 ha z trzema nieregularnymi stawami. Na wschód od pałacu znajdują się budynki folwarczne z II poł. XIX w. w szczególności oficyny, obory, stajnie i stodoły.

3.       Dwór w Juszczynie - Dwór z 1825 r. znajduje się w południowej części wsi. Jest jednopiętrowy, murowany i tynkowany, dach czterospadowy, mansardowy. Oficyna dworska nr 20 z pocz. XIX w. parterowa, murowana, tynkowana, dach naczółkowy z powiekami. Gzyms wieńczący profilowany, okna i blendy obramowane. Oficyna nr 21 z połowy  XIX w., jednopiętrowa, murowana, tynkowana, dach naczółkowy. Elewacje dzielone zamiast gzymsów pasami tynku, podobne pasy na narożach.

4.       Zespół pałacowo – folwarczny w Szczepanowie - Pałac jest przykładem budownictwa wczesnobarokowego z końca XVII w. Został on w 1960 r. gruntownie przebudowany, z całkowitym zatarciem wcześniejszych cech stylowych. Oficyna dworska I (na zach. od pałacu) z XVIII w. jednopiętrowa, murowana, tynkowana, dach dwuspadowy. Jedno z wejść ma barokowy portal z belkowaniem wspartym na dwu kompozytowych kolumnach bez rowkowań.

Oficyna II (na wschód od pałacu) z XIX w. parterowa, murowana, tynkowana, dach dwuspadowy. Gzyms międzykondygnacyjny, okna i blendy piętra z nadokiennikami klamrowymi, okna strychu zamknięte półkoliście. Przy wejściu drewniany ganek ażurowy.

Oficyna III (dalej na wsch. od pałacu) z pocz. XX w. parterowa z mieszkalnym poddaszem, murowana, tynkowana, dach dwuspadowy. Przedzielona murem ogniowym.

5.       Pałac w Środzie Śląskiej, ul. Leśna 1 - Pałac z 1870 r. jednopiętrowy, murowany, tynkowany. Wejście główne w ryzalicie wschodnie przez taras z bocznymi schodami z dwu tron otoczony kamienną barierą. Pałac położony jest na niewielkim wzgórzu, u którego podnóża płynie Średzka Woda. Aktualnie obiekt nie jest użytkowany. Przekazany w zarząd Gminie Środa Śląska na wniosek Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Poleć znajomemu Wersja do wydruku